Moet Sir Humphrey radicaliseren?

16 Jan

Sir Humphrey Appleby is de iconische verpersoonlijking van de Britse hoge ambtenaar en diplomaat uit de fameuze Britse serie ‘Yes Minister’.

De vleesgeworden beste kwaliteiten van zijn klasse: goed opgeleid, beschaafd, trouw aan het vaderland en altijd de politiek dienend met het aandragen van oplossingen voor problemen die de politici al dan niet al hadden geïdentificeerd. Pragmatisch handelen in het landsbelang met het inroepen van idealen en principes als dat eloquentie en retorica ten goede komt.

Hoewel niet zo uitgesproken, is het beste van Sir Humphrey herkenbaar in vele Britten die in verschillende hoedanigheid in Brussel rondlopen.

Zelden zal hij het achterste van zijn tong laten zien, een eigen mening wordt al gauw verpakt in ‘Some would rather say’ en als ze het echt niet met je eens zijn, dan zijn ze op zijn minst ‘awfully sorry’. Goede collega’s, geduchte tegenstanders.

Perfecte dienaren van de politieke klasse. Het ‘vrijwillig’ vertrek van Ivan Rogers als ambassadeur van het Verenigd Koninkrijk lijkt dan ook niet minder dan een omslagpunt in die traditie.

Rogers was de man die in een, let wel, interne en vertrouwelijke nota aan het cabinet van de Eerste Minister een aantal problemen voor de Brexit op een rijtje zette.

Als worst case schetste hij een scenario met  een exit procedure van 10 jaar. De nota was een samenvattende nota waarin hij niet zozeer zijn mening gaf maar een synthese aanreikte van een aantal analyses opdat de eerste minister optimaal geïnformeerd zou zijn zodat zij zo goed mogelijk haar beslissingen kon nemen.

Die nota werd zorgvuldig gelekt, Rogers weggezet als een ‘pessimist’, en de aanhangers van een ‘zachte Brexit’ werden gemarginaliseerd ten gunste van de meer radicale voorstanders van de ‘harde Brexit’. Nigel Farage riep al meteen op tot een soort zuivering van het ministerie van buitenlandse zaken en vooral de  EU ambassade aangezien daar naar zijn smaak te veel ambtenaren zitten met pro-Europese sympathieën.

Dan ga je je als ambtenaar natuurlijk nog wel eens achter de oren krabben, als er weer situaties moeten worden geanalyseerd en opties voorgelegd. Wil je naast het intellectuele gelijk ook nog eens een carrière hebben, dan moet het ambtelijk advies in de toekomst vooral het partijpolitieke wensdenken dienen lijkt het devies te zijn.

Met wensdenken hebben de Britten hun ‘Empire’ echter niet opgebouwd, en het is zeer de vraag of ze hun plaats in de wereld voor de toekomst er mee kunnen veilig stellen.

Zeker is dat de kwaliteit van de analyses waarmee de Britse regering de Brexit onderhandelingen in gaat niet beter zal worden. Dat zal de onderhandelingen moeilijker maken en dat lijkt voor geen van de partijen goed nieuws.

Sir Humphrey zou ongetwijfeld hebben verzucht: ‘The end of civilisation as we know it’.

Kan dat gezeur over Europa nu eens afgelopen zijn?

12 Dec

Beste Europese medeburgers, ik heb het zo langzamerhand een beetje gehad met jullie. Onze ouders en grootouders hebben na een aantal wereldoorlogen besloten dat zo niet viel te leven en besloten vreedzaam te gaan samenwerken, en dat op zo een manier dat dat de welvaart van iedereen ten goede komt. En mochten er verliezers zijn hebben ze steunmaatregelen uitgevonden om ze toch bij de groep te houden.

Bovendien waren de echte winnaars van die Europese oorlogen de Amerikanen en de Russen, dus dat idee van samenwerken om daar wat aan te doen was zo gek nog niet.

En wat doen jullie? In plaats te constateren dat dat toch maar allemaal mooi gelukt is, en die zaken te verbeteren die nog niet helemaal OK zijn, lopen jullie als kippen zonder kop achter een aantal achterlijke schreeuwers aan die jullie vertellen dat alles wat niet goed is in de samenleving de schuld van Europa is! Nou, zo machtig is Europa ook weer niet.

Jullie zien toch ook wel dat Geert Wilders een opportunist, Thierry Baudet een narcist en Jan Roos een raddraaier is? Ik geef toe, de politiek in paniek is hoogst amusant, daar niet van.

Als iedereen even nadenkt, gelooft er iemand dan dat Jan Roos in staat is een handelsverdrag in elkaar te steken? En ziet iemand Thierry Baudet, die wel lekker babbelt bij Pauw, bijvoorbeeld de omschakeling van onze aardgas economie naar een groene economie politiek klaar maken? En last but not least, wil degene even opstaan die denkt dat premier Wilders vluchtelingen deal kan sluiten met Erdogan als Nederland voorzitter van Europa is?

Dat gaat dus echt niet lukken!

Het meest gekke is dat juist nu iedereen in het dagelijks leven helemaal gewend is aan Europa, jullie vergeten zijn hoe het zonder zou zijn.

Niks Citytrip naar Barcelona want tegen de tijd dat je de grenscontroles door zou zijn moet je weer terug. Niks geld verdienen aan de export als we de gulden weer terug zouden hebben met een groot valutarisico.

En vooral, de grote dingen in deze wereld, de prijs van de benzine, vluchtelingen, veiligheid en handel zouden worden besloten door Amerika, Brazilië, Rusland, China en India.

Dus ja, wat willen jullie nu eigenlijk?

Jullie voelen je machteloos in Europa? Pas zonder Europa ben je dat ook echt. Jullie voelen je in je cultuur bedreigd? Dan doen we daar wat aan.

Maar houdt in Godsnaam op met mekkeren en het ingooien van jullie eigen glazen!

Populisme is gewoon Politiek

27 Nov

Populisme is populair bij de kiezers, vandaar de naam, maar niet bij de gevestigde politieke partijen en de intellectuele Beau Monde.
De meest gehoorde verwijten zijn dat simpele oplossingen worden geboden voor complexe problemen, oplossingen die bovendien onuitvoerbaar zijn en dat populisten voor hun verantwoordelijkheid weglopen.

Dus de klassieke partijen hebben zich daar in het verleden niet aan bezondigd? Het arbeiders paradijs, de compleet geprivatiseerde overheid, wast dat realistisch?

Nee, iedere partij overdrijft altijd een beetje de beloften om wat te kunnen weggeven in onderhandelingen. Is dat geen populisme? 

Politiek is agenda zetten, mandaat verwerven en al dan niet uitvoeren, om vervolgens bij de volgende verkiezingen het oordeel van de kiezer af te wachten. Dat doen populisten net zo als de klassieke partijen dat altijd hebben gedaan.
En ze doen dat steeds binnen het systeem dat we democratie noemen. Een democratie is geen dictatuur van 51% van de burgers, maar een systeem.

Door middel van het evenwicht der machten, ‘checks and balances’ wordt er voor gezorgd dat de gecumuleerde macht van de burgers niet ontaardt in een totalitaire staat. Middels de matigende werking van een senaat waar ook geografische of andere belangen zijn vertegenwoordigd, wordt voorkomen dat het direct kozen parlement overhaast beslissingen neemt in de waan van de dag. 
Een constitutioneel Hof waar de burger direct toegang tot heeft, zorgt ervoor dat Parlement en Regering de in de Grondwet neergelegde grondrechten van die burger respecteren.
Een zekere vorm van traagheid en complexiteit van de overheid is kortom van vitaal belang voor de burger.

Zolang populistische partijen dat kader, dat systeem, respecteren zijn ze er geen bedreiging voor. En zolang zijn ze dus ook gewoon een andere politieke partij met een andere mening.
Blijkbaar is die mening voor andere partijen zo abject, dat ze er niet mee willen samenwerken, laat staan macht delen zoals ze dat onderling doen met de andere partijen. Dat is natuurlijk hun goed recht, maar ook niets nieuws. Ook nu zullen SP en VVD niet zo gauw een coalitie vormen.

Het verwerpen van populisten op morele gronden weerhoudt de kiezers er niet van  op populisten te stemmen. Sterker nog, hoe meer bepaalde als ‘elite’ ervaren groepen populisten afwijzen, hoe geloofwaardiger ze in de ogen van sommige kiezers lijken te worden.

Populistische partijen politieke zijn realiteiten die zijn ontstaan doordat de klassieke partijen hun werk niet hebben gedaan. Ze hebben weggekeken bij de multiculturele samenleving of zich laten leiden door wensdenken, en ze hebben dat wat binnen de Europese Unie is bereikt niet uitgelegd aan hun achterban. Iemand verbaasd dat er anti-immigratie en anti-Europese partijen zijn ontstaan?

Politieke partijen zouden beter niet langer proberen hun leden te laten denken wat het bestuur vindt, maar zich opnieuw wortelen in de samenleving. Daarna pas kunnen zij populisten met het meest klassieke instrument bestrijden: Het Debat.

Politieke partijen met andere middelen bevechten is vooral politieke luiheid. 
Uiteindelijk is populisme ook maar gewoon politiek.

De Politiek is in crisis, niet Europa

29 Sep

Het is niet omdat iedereen iets zegt, dat het ook waar is. Heksen, weerwolven, Onze Lieve Heer, op een gegeven moment waren hele volksstammen er rotsvast van overtuigd dat ze bestonden, en toch was dat niet het geval. In de meeste kranten die ik lees, staat geschreven dat Europa in crisis is, dat het Europese project steun verliest. Maar het is niet omdat iedereen het zegt en het gedrukt staat, dat het waar is. Is Europa eigenlijk wel in crisis?

Het valt natuurlijk niet te ontkennen dat er veel zaken spelen in Europa, Brexit, vluchtelingen, een Russische dreiging 2.0, financiële crisis in Griekenland, een lange agenda. Al die problemen zijn echter geen gevolg van het proces van Europese samenwerking en eenwording. Het zijn eerder problemen die de nationale staten niet alleen hebben kunnen oplossen, en o verrassing, het is ook niet gemakkelijk in Europees verband oplossingen te vinden. Want het zijn wel lastige problemen.

Het is niet de eerste keer dat Europa voor problemen staat. Al eerder waren er problemen met melkplassen, boterbergen, interventieprijzen, ook toen werd er steevast gesproken van een Europa in crisis. Het feit dat bij het oplossen van een probleem zich moeilijkheden voordoen, wil echter niet zeggen dat de manier van aanpak niet de juiste zou zijn. Daarbij komt dat de problemen die nu op tafel liggen, immigratie, bankencrisis, belastingparadijzen, wel van een andere orde zijn dan -met alle respect voor de boeren-de interventieprijs van melk. De geopolitieke situatie heeft zelfs een Europees leger op de agenda gezet, dat doe je niet als Europa nog een soort Landbouwschap zou zijn. Juist omdat Europa crisissen oplost is ze zelf niet in crisis!

Dat deze problemen op de Europese agenda staan bewijst dat binnen de nationale staten het besef er is dat ze niet nationaal kunnen worden aangepakt en een Europese oplossing noodzakelijk is. Het is vreemd dat als er dan op Europees niveau wel een oplossing wordt gevonden, zoals bij de deal met Turkije over migranten, dit niet wordt gezien als een succes van de Europese aanpak maar wel als een succes van Rutte en Samson.

De Eurosceptici zijn niet overtuigd, maar zij zijn ook niet overtuigd van internationale handelsverdragen, politieke elites, om maar een paar irritatiepunten te noemen. Maar dit fenomeen komt niet voort uit de EU of internationale handelsverdragen, maar uit een diepgaandere vertrouwensbreuk tussen grote delen van de bevolking en de politici die hen vertegenwoordigen. Het nationale niveau heeft die handelsverdragen bovendien ook hard nodig, zie bijvoorbeeld Boris en Nigel die hun land nog niet de EU uitgelogen hebben of ze geven aan zo snel mogelijk zelf handelsverdragen te gaan onderhandelen.

Het grote bewijs dat deze vertrouwensbreuk niet uit Europa voortkomt, is wel de kandidatuur van Donald Trump. Hij surft op dezelfde sentimenten van anti-globalisme, anti-immigratie en wantrouwen van de elite. De VS is geen lid van de Europese Unie, maar het probleem is even groot.

Nee, als er al een crisis is, is die niet van Europa, maar van de politiek zelf, wat niet wil zeggen dat dat geen gevolgen heeft voor de Europese samenwerking. Maar door de problemen die op de Europese agenda staan niet op te lossen, verdwijnt die politieke crisis niet. Het dichten van de kloof met de burger is dan ook een urgente opdracht aan alle politici voor het democratische systeem in zijn geheel.

De privatisering van bouw en woningtoezicht zet de burger op afstand

6 Sep

Zorg voor de ruimtelijke omgeving is een kerntaak van de gemeente. Het is bovendien een taak die de burger direct raakt en dus belangrijk om de afstand tussen burger en overheid klein te houden.
Het is dan ook verwonderlijk dat minister Stef Blok die afstand vergroot door een goedbedoelde maatregel om de regeldruk in de bouw verminderen.

Hij wil die regeldruk verminderen door die controle taak bij de gemeenten weg te halen. De controle wordt in zijn laatste plannen overgelaten aan een ‘Instituut voor Bouwkwaliteit’. Verder komt er een ‘Toelatingsorganisatie’ die ‘Instrumenten voor private kwaliteitsborging’ gaat ontwikkelen, die zullen worden toegepast door, jawel, de sector zelf, want de aannemer is toch zelf verantwoordelijk voor het leveren van kwaliteit?
En daar gaat het dus mis. 
Weer wordt een oplossing voorgesteld voor een niet bestaand probleem. Bouw en woningtoezicht op gemeentelijk niveau werkt uitstekend. 
Zelfs zo goed, dat het aannemers pijn doet, die gaan klagen bij de politiek.

Maar in plaats van dat Minister Blok de gemeenten prijst dat ze hun werk goed doen, geeft hij toe aan de lobby van de bouwsector om de controle te verminderen. 

De sector wordt in de plannen van Blok zelf verantwoordelijk voor de controle, want een aannemer moet toch so wie so een kwaliteitsproduct leveren?
Ik moet als burger de aannemer en de ‘kwaliteit borging instantie’ dus maar vertrouwen. Nu loop ik al een tijdje mee, en het moet gezegd, wilde ik vroeger de timmerman nog wel vertrouwen, op het gebied van aannemers, makelaars, ontwikkelaars en dergelijke heb ik mijn lessen geleerd. Die komen er op neer dat naarmate de geldbedragen groter worden, de verleiding navenant ook en wordt en het vlees omgekeerd evenredig zwakker.
Daar helpt geen enkele ISO norm tegen! 

Ook Minister Plasterk houdt zich verbazingwekkend genoeg op de vlakte. Want daar waar de gemeenten steeds meer een uitvoeringsorganisatie worden van de centrale overheid waarover de burger niets te vertellen heeft via zijn gemeenteraad, wordt een terrein waar hij in alle autonomie wel controle over uitoefent, juist geprivatiseerd. En zo verdwijnt Bouw en Woningtoezicht uit het democratische lokale domein. Daar zou hij zich toch zorgen om mogen maken als verantwoordelijk minister voor de lokale democratie.
Eigenlijk zouden alle politici zich dit moeten aantrekken. Het is namelijke een klein maar veelbetekenend voorbeeld van een tendens van technocratisering en bureaucratisering van het openbaar bestuur. De gewone burger voelt dat als: Ze doen maar! 

Iemand verbaasd wat die burger dan in het stemhokje doet?

Geert gijzelt Nederland

29 Aug

Geert heeft zijn verkiezingsprogramma gepubliceerd, het heet ‘Nederland weer van Ons’. Formeel is het dat van de PVV, maar die partij heeft maar één lid, dus we mogen gevoegelijk spreken van het programma van Geert.

En weer weet Geert te verrassen, één A4tje, dat is het. Andere partijen vermoeien ons met tientallen pagina’s verkiezingsprogramma’s die we moeten lezen bovenop het beginselprogramma. Het beginselprogramma schetst over het algemeen een beeld van het aardse paradijs zoals de betreffende stroming dat voor zich ziet, het verkiezingsprogramma schetst de weg daar naar toe.

Partijen pretenderen dat verkiezingsprogramma’s beschrijven wat zij de volgende periode zouden doen mochten ze aan de macht komen. Dat menen ze ongetwijfeld wel, in de praktijk blijkt dat het proces van het opstellen van een verkiezingsprogramma vooral dient om de gehele partij op één lijn te krijgen over zaken die nù spelen. Die discussie is een proces van herbronnen en essentieel in het leven van een partij. Als dat teveel aan redactiecommissies wordt overgelaten dan loopt een partij het risico dat het bestuur het contact met de basis verliest.

Dat is de VVD overkomen toen een klein groepje intellectuelen zomaar het Liberaal Manifest opstelde, veel te liberaal naar de smaak van de meer rechts conservatieve krachten.

Geert had natuurlijk binnen zijn eigen partij een dergelijk proces van herbronnen niet nodig. Hij weet wel wat hij wil, dus waarom zou je je vermoeien door daar vijftig pagina’s aan te wijden en dat bovendien allemaal zelf te gaan schrijven.

Eén A4tje is dan wel genoeg. Gezegd moet worden dat het het best gelezen verkiezingsprogramma zal worden.

En we weten nu heel precies wat Geert wil: de totale de-islamisering van Nederland, dat is zijn hoofdpunt, en daarnaast is hij tegen alles wat neigt naar Europa, Ontwikkelingssamenwerking en Cultuur.

Nu ben ik zelf ook niet zo van de georganiseerde godsdiensten, na 2000 jaar experimenteren is het feit dat we er ons in het Westen voor het merendeel van hebben ontdaan, de grootste spirituele winst lijkt mij. En zo een proces gun ik iedere Moslim.

Verbieden lijkt me dan ook niet zo’n goed idee. Ik stel mij zo voor dat we dan een soort godsdienstpolitie krijgen zoals in het Islamitische Kalifaat. Daarnaast, als iets wordt verboden, wordt het alleen maar extra aantrekkelijk, dat kan toch ook niet de bedoeling zijn.

Het lijkt duidelijk dat wat Geert wil niet kan en hij het zelf wellicht ook niet echt wil. Wat wil hij dan wel?

In ieder geval de dominantie van het politieke debat, hij wil het thema van de verkiezingen vast leggen en dat het debat gaat tussen Geert en de rest, in de hoop dat het electoraat zich ook pondspondsgewijs gaat splitsen in de helft voor en de helft tegen Geert. Daartoe deelt hij wat snoepjes uit aan zowel de SP: zorg, huren en AOW zowel als aan de rechtervleugel van de VVD: defensie, politie, lagere inkomsten- en motorrijtuigen belasting.

Deelname aan een coalitie lijkt echter uitgesloten. Maar ook een absolute meerderheid lijkt  te ver gegrepen. Wat er overblijft, is een permanente stoorzender in het politieke landschap die het de politiek permanent moeilijk maakt te functioneren, zowel de regering als oppositie.

Het laatste doet Geert ook niet. Daarmee heeft hij niet alleen zijn eigen kiezers monddood gemaakt, maar gijzelt hij ook de rest van Nederland omdat het de daadkracht van het systeem vermindert. Zijn programma zou dan ook beter ‘Nederland weer van Niemand’ hebben geheten.

Frans, herstel de rechtstaat in het Vaderland

6 Aug

Frans Timmermans lijkt zich in zijn Werdegang redelijk te hebben ontdaan van zijn Limburgse ‘roots’, het land waar men de relativiteit van het leven begrijpt en het mysterie naast een religieus raadsel een politiek feit is. Onze Nederlandse Eurocommissaris blijkt zich namelijk het Hollandse Calvinistische vingertje eigen te hebben gemaakt.
En Polen heeft het gemerkt!

De rechtstaat, een gemeenschappelijk principe van de lidstaten vastgelegd in art 2 van het Verdrag van de Europese Unie, wordt in Polen bedreigd doordat de Poolse regering het Constitutioneel Hof onder politieke controle lijkt te willen. En dat mag niet van Frans.

Wat was dat ook al weer, een Constitutioneel Hof.

Een grondwettelijk hof toetst formele wetgeving aan de grondwet. Van oudsher was het vooral van belang in federale staten om te voorkomen dat de verschillende wetgevende niveaus tegenstrijdige wetgeving zouden aannemen. In het gecentraliseerde Nederland leek dat minder noodzakelijk en de politiek was bang dat als rechters de inhoud van wetten mogen beoordelen zij teveel macht zouden krijgen en zich als wetgever zouden opstellen. Primaat van de wet boven de ‘soevereiniteit in eigen kring’ werd door het christelijk volksdeel bovendien ook niet gewenst en Nederland is daarmee een van de weinige landen waar grondwettelijke toetsing niet mogelijk is.

De gedachte was dat de democratisch gelegitimeerde macht, het parlement, het laatste woord moest hebben. En als de Tweede Kamer een fout had gemaakt, dan konden partijgenoten in de Eerste Kamer (chambre de reflexion!) wel corrigeren.
Bezwaar bleef natuurlijk dat de individuele burger niet zijn rechten kan afdwingen zonder inschakeling van de rechterlijke macht.

Maar deze kleine juridische imperfectie werd ruimschoots gecompenseerd door een grote maatschappelijke steun voor een consensus beleid vorm gegeven door nette dames en heren die via nette politieke partijen in het parlement zaten.
Het systeem blijkt niet goed voorbereid te zijn op internationalisering, immigratie en populisme gekoppeld aan nieuwe media.

Zo mag een rechter een wet bijvoorbeeld weer wel toetsen aan internationale verdragen. En zo krijgen we toch een soort constitutioneel hof via de europese achterdeur binnen.
In het kader van de immigratie en de inburgering hebben we de grondwet in allerlei talen vertaald, om de nieuwe Nederlanders burgerschap bij te brengen. Waarom als je er geen rechten mee kan afdwingen?

Tot slot de kwaliteit van de politiek. De Tweede kamerleden twitteren en facebooken zich een slag in het rond als er er weer iets gebeurt in het land en de wereld. De leider van een niet nader te noemen politieke partij voert het debat zelfs liever via Twitter dan de Tweede Kamer. Dan neemt het vertrouwen in de Tweede Kamer als bron van alle wijsheid en legitimiteit sterk af.

In Nederland gebeurt dus al sinds 1848 wat in Polen nu alleen mar dreigt te gaan gebeuren.
In 2002 heeft de Kamer al het wetsontwerp Halsema aangenomen. Dit initiatief beoogt de Nederlandse Grondwet zodanig te wijzigen dat grondwettelijke toetsing van formele wetten  in bepaalde gevallen mogelijk wordt. De komende verkiezingen zijn een goed moment deze grondwetswijziging door te voeren.

Ik verwacht een stevige brief van Frans aan Mark om het respect voor art 2 van het Verdrag in de Nederlandse grondwet te verankeren.